Stephen's Speech
1 The High Priest asked Stephen, “Is this true?”
2 Stephen answered, “Brothers and fathers, listen to me! Before our ancestor Abraham had gone to live in Haran, the God of glory appeared to him in Mesopotamia 3 and said to him, ‘Leave your family and country and go to the land that I will show you.’ 4 And so he left his country and went to live in Haran. After Abraham's father died, God made him move to this land where you now live. 5 God did not then give Abraham any part of it as his own, not even a square foot of ground, but God promised to give it to him, and that it would belong to him and to his descendants. At the time God made this promise, Abraham had no children. 6 This is what God said to him: ‘Your descendants will live in a foreign country, where they will be slaves and will be badly treated for four hundred years. 7 But I will pass judgment on the people that they will serve, and afterward your descendants will come out of that country and will worship me in this place.’ 8 Then God gave to Abraham the ceremony of circumcision as a sign of the covenant. So Abraham circumcised Isaac a week after he was born; Isaac circumcised his son Jacob, and Jacob circumcised his twelve sons, the famous ancestors of our race.
9 “Jacob's sons became jealous of their brother Joseph and sold him to be a slave in Egypt. But God was with him 10 and brought him safely through all his troubles. When Joseph appeared before the king of Egypt, God gave him a pleasing manner and wisdom, and the king made Joseph governor over the country and the royal household. 11 Then there was a famine all over Egypt and Canaan, which caused much suffering. Our ancestors could not find any food, 12 and when Jacob heard that there was grain in Egypt, he sent his sons, our ancestors, on their first visit there. 13 On the second visit Joseph made himself known to his brothers, and the king of Egypt came to know about Joseph's family. 14 So Joseph sent a message to his father Jacob, telling him and the whole family, seventy-five people in all, to come to Egypt. 15 Then Jacob went to Egypt, where he and his sons died. 16 Their bodies were taken to Shechem, where they were buried in the grave which Abraham had bought from the clan of Hamor for a sum of money.
17 “When the time drew near for God to keep the promise he had made to Abraham, the number of our people in Egypt had grown much larger. 18 At last a king who did not know about Joseph began to rule in Egypt. 19 He tricked our ancestors and was cruel to them, forcing them to put their babies out of their homes, so that they would die. 20 It was at this time that Moses was born, a very beautiful child. He was cared for at home for three months, 21 and when he was put out of his home, the king's daughter adopted him and brought him up as her own son. 22 He was taught all the wisdom of the Egyptians and became a great man in words and deeds.
23 “When Moses was forty years old, he decided to find out how his fellow Israelites were being treated. 24 He saw one of them being mistreated by an Egyptian, so he went to his help and took revenge on the Egyptian by killing him. ( 25 He thought that his own people would understand that God was going to use him to set them free, but they did not understand.) 26 The next day he saw two Israelites fighting, and he tried to make peace between them. ‘Listen, men,’ he said, ‘you are fellow Israelites; why are you fighting like this?’ 27 But the one who was mistreating the other pushed Moses aside. ‘Who made you ruler and judge over us?’ he asked. 28 ‘Do you want to kill me, just as you killed that Egyptian yesterday?’ 29 When Moses heard this, he fled from Egypt and went to live in the land of Midian. There he had two sons.
30 “After forty years had passed, an angel appeared to Moses in the flames of a burning bush in the desert near Mount Sinai. 31 Moses was amazed by what he saw, and went near the bush to get a better look. But he heard the Lord's voice: 32 ‘I am the God of your ancestors, the God of Abraham, Isaac, and Jacob.’ Moses trembled with fear and dared not look. 33 The Lord said to him, ‘Take your sandals off, for the place where you are standing is holy ground. 34 I have seen the cruel suffering of my people in Egypt. I have heard their groans, and I have come down to set them free. Come now; I will send you to Egypt.’
35 “Moses is the one who was rejected by the people of Israel. ‘Who made you ruler and judge over us?’ they asked. He is the one whom God sent to rule the people and set them free with the help of the angel who appeared to him in the burning bush. 36 He led the people out of Egypt, performing miracles and wonders in Egypt and at the Red Sea and for forty years in the desert. 37 Moses is the one who said to the people of Israel, ‘God will send you a prophet, just as he sent me, and he will be one of your own people.’ 38 He is the one who was with the people of Israel assembled in the desert; he was there with our ancestors and with the angel who spoke to him on Mount Sinai, and he received God's living messages to pass on to us.
39 “But our ancestors refused to obey him; they pushed him aside and wished that they could go back to Egypt. 40 So they said to Aaron, ‘Make us some gods who will lead us. We do not know what has happened to that man Moses, who brought us out of Egypt.’ 41 It was then that they made an idol in the shape of a bull, offered sacrifice to it, and had a feast in honor of what they themselves had made. 42 So God turned away from them and gave them over to worship the stars of heaven, as it is written in the book of the prophets:
‘People of Israel! It was not to me
that you slaughtered and sacrificed animals
for forty years in the desert.
43 It was the tent of the god Molech that you carried,
and the image of Rephan, your star god;
they were idols that you had made to worship.
And so I will send you into exile beyond Babylon.’
44 “Our ancestors had the Tent of God's presence with them in the desert. It had been made as God had told Moses to make it, according to the pattern that Moses had been shown. 45 Later on, our ancestors who received the tent from their fathers carried it with them when they went with Joshua and took over the land from the nations that God drove out as they advanced. And it stayed there until the time of David. 46 He won God's favor and asked God to allow him to provide a dwelling place for the God of Jacob. 47 But it was Solomon who built him a house.
48 “But the Most High God does not live in houses built by human hands; as the prophet says,
49 ‘Heaven is my throne, says the Lord,
and the earth is my footstool.
What kind of house would you build for me?
Where is the place for me to live in?
50 Did not I myself make all these things?’
51 “How stubborn you are!” Stephen went on to say. “How heathen your hearts, how deaf you are to God's message! You are just like your ancestors: you too have always resisted the Holy Spirit! 52 Was there any prophet that your ancestors did not persecute? They killed God's messengers, who long ago announced the coming of his righteous Servant. And now you have betrayed and murdered him. 53 You are the ones who received God's law, that was handed down by angels—yet you have not obeyed it!”
The Stoning of Stephen
54 As the members of the Council listened to Stephen, they became furious and ground their teeth at him in anger. 55 But Stephen, full of the Holy Spirit, looked up to heaven and saw God's glory and Jesus standing at the right side of God. 56 “Look!” he said. “I see heaven opened and the Son of Man standing at the right side of God!”
57 With a loud cry the Council members covered their ears with their hands. Then they all rushed at him at once, 58 threw him out of the city, and stoned him. The witnesses left their cloaks in the care of a young man named Saul. 59 They kept on stoning Stephen as he called out to the Lord, “Lord Jesus, receive my spirit!” 60 He knelt down and cried out in a loud voice, “Lord! Do not remember this sin against them!” He said this and died.
Mowa Szczepana
1 A arcykapłan rzekł: Czy tak się mają te rzeczy?
2 On zaś odrzekł: Mężowie bracia i ojcowie, słuchajcie! Bóg chwały ukazał się ojcu naszemu Abrahamowi, gdy był w Mezopotamii, zanim zamieszkał w Haranie,
3 I rzekł do niego: Opuść ziemię swoją i rodzinę swoją, i idź do ziemi, którą ci wskażę.
4 Wtedy wyszedł z ziemi chaldejskiej i zamieszkał w Haranie. A stamtąd, gdy umarł jego ojciec, przesiedlił go do tej ziemi, w której wy teraz mieszkacie;
5 I nie dał mu w niej w posiadanie ani piędzi ziemi, lecz obiecał, że da ją jemu w posiadanie i jego potomstwu, chociaż jeszcze nie miał dziecięcia.
6 A Bóg mówił tak, że potomkowie jego będą przychodniami na obczyźnie, i że ujarzmią ich i uciskać będą przez czterysta lat;
7 A ten naród, któremu jako niewolnicy służyć będą, Ja sądzić będę, powiedział Bóg; a potem wyjdą i mnie służyć będą na tym miejscu.
8 Potem zawarł z nim przymierze obrzezki; tak to zrodził Izaaka i obrzezał go dnia ósmego, Izaak zaś Jakuba, a Jakub dwunastu patriarchów.
9 A patriarchowie, zazdroszcząc Józefowi, sprzedali go do Egiptu, ale Bóg był z nim.
10 I wyrwał go ze wszystkich jego ucisków, i dał mu łaskę i mądrość przed faraonem, królem Egiptu, który ustanowił go zarządcą Egiptu i całego domu swego.
11 I nastał głód w całym Egipcie i w Kanaanie, i niedola wielka, i ojcowie nasi nie mieli żywności.
12 A gdy usłyszał Jakub, że w Egipcie jest zboże, posłał tam po raz pierwszy ojców naszych;
13 Za drugim razem Józef dał się poznać braciom swoim, a faraon poznał ród Józefa.
14 Józef zaś wyprawił posłów i sprowadził ojca swego Jakuba, całą rodzinę liczącą siedemdziesiąt pięć dusz.
15 I przeniósł się Jakub do Egiptu, i umarł on i ojcowie nasi;
16 I przeniesiono ich do Sychem, i złożono w grobowcu, który za pieniądze kupił Abraham od synów Hemora w Sychem.
17 A gdy się, zbliżał czas obietnicy, którą Bóg dał Abrahamowi, rozrósł się i rozmnożył lud w Egipcie,
18 Aż nastał w Egipcie inny król, który nie znał Józefa.
19 Ten zawziął się podstępnie na nasz ród, uciskał ojców naszych, zmuszając ich, żeby wyrzucali swoje niemowlęta, by nie zostawały przy życiu.
20 W tym czasie narodził się Mojżesz, który był miły Bogu; przez trzy miesiące chowano go w domu ojca,
21 A gdy go wyrzucono, wzięła go córka faraona i wychowała, go sobie za syna.
22 Wdrożono też Mojżesza we wszelką mądrość Egipcjan, a był dzielny tak w słowach, jak i w czynach.
23 A kiedy skończył czterdzieści lat, stało się potrzebą jego serca odwiedzić braci swoich, synów Izraela.
24 I ujrzawszy jednego, którego krzywdzono, ujął się za nim, pomścił krzywdzonego i zabił Egipcjanina.
25 Sądził zaś, że bracia zrozumieją, iż Bóg przez jego ręce daje im wybawienie, ale oni nie zrozumieli.
26 Następnego dnia zjawił się wśród nich, gdy się bili, i usiłował skłonić ich do zgody, mówiąc: Mężowie, braćmi jesteście, czemu krzywdzicie się wzajemnie?
27 Lecz ten, który krzywdził bliźniego, odepchnął go i rzekł: Któż cię ustanowił przełożonym i sędzią nad nami?
28 Czy chcesz mię zabić, tak jak wczoraj zabiłeś Egipcjanina?
29 I uciekł Mojżesz z powodu tego słowa, i stał się przychodniem w ziemi madiańskiej, gdzie zrodził dwóch synów.
30 A kiedy minęło czterdzieści lat, ukazał mu się na pustyni góry Synaj anioł w płomieniu gorejącego krzaka.
31 A Mojżesz ujrzawszy to, dziwił się temu zjawisku; gdy zaś podchodził, aby się dokładnie przypatrzyć, rozległ się głos Pański:
32 Jam jest Bóg ojców twoich, Bóg Abrahama i Izaaka, i Jakuba. A zatrwożony Mojżesz nie śmiał się przypatrywać.
33 Pan zaś rzekł do niego: Zzuj obuwie z nóg swoich, bo miejsce, na którym stoisz, to ziemia święta.
34 Napatrzyłem się na udrękę ludu mego w Egipcie i usłyszałem wzdychanie jego, i zstąpiłem, żeby ich wybawić; przeto teraz idź! Posyłam cię do Egiptu.
35 Tego Mojżesza, którego się zaparli, mówiąc: Kto cię ustanowił przełożonym i sędzią? — tego posłał Bóg jako wodza i wybawiciela za pośrednictwem anioła, który mu się ukazał w krzaku.
36 On to wywiódł ich, czyniąc cuda i znaki w Egipcie i na Morzu Czerwonym i na pustyni przez czterdzieści lat.
37 To jest ten Mojżesz, który powiedział synom Izraela: Proroka jak ja wzbudzi wam Pan spośród braci waszych.
38 On ci to w czasie zgromadzenia na pustyni pośredniczył między aniołem, który do niego mówił na górze Synaj, a ojcami naszymi, on też otrzymał słowa żywota, aby je nam przekazać.
39 Lecz ojcowie nasi nie chcieli mu być posłuszni, odepchnęli go i sercami swymi zwrócili się ku Egiptowi,
40 Mówiąc do Aarona: Uczyń nam bogów, którzy pójdą przed nami, nie wiemy bowiem, co się stało z owym Mojżeszem, który nas wywiódł z ziemi egipskiej.
41 I zrobili w owych dniach cielca, i złożyli bałwanowi ofiarę, i radowali się dziełami rąk swoich.
42 Wtedy odwrócił się Bóg i oddał ich w służbę zastępów niebieskich, jak napisano w księdze proroków:
Czy mnie składaliście ofiary i dary,
Przez czterdzieści lat na pustyni, domu Izraela?
43 Tak, nosiliście namiot Molocha
i gwiazdę bożka Romfana, bałwany, które uczyniliście, aby im bić pokłony;
Przeto przesiedlę was poza Babilon.
44 Ojcowie nasi mieli na pustyni namiot przymierza, jak nakazał Ten, który powiedział Mojżeszowi, aby go wykonał według wzoru, jaki widział.
45 Ojcowie nasi przejęli go i wraz z Jozuem wnieśli do posiadłości pogan, których Bóg wygnał sprzed oblicza ojców naszych aż do dni Dawida,
46 Który znalazł łaskę u Boga i prosił, aby mu było dane przygotować mieszkanie dla Boga Jakubowego.
47 Lecz dopiero Salomon zbudował mu dom.
48 Ale Najwyższy nie mieszka w budowlach rękami uczynionych, jak mówi prorok:
49 Niebo jest tronem moim,
A ziemia podnóżkiem stóp moich;
Jaki dom zbudujecie mi, mówi Pan,
Albo jakie jest miejsce odpocznienia mego?
50 Czy nie ręka moja uczyniła to wszystko?
51 Ludzie twardego karku i opornych serc i uszu, wy zawsze sprzeciwiacie się Duchowi Świętemu, jak ojcowie wasi, tak i wy!
52 Któregoż z proroków nie prześladowali ojcowie wasi? Pozabijali też tych, którzy przepowiedzieli przyjście Sprawiedliwego, którego wy teraz staliście się zdrajcami i mordercami,
53 Wy, którzy otrzymaliście zakon, jak wam go dali aniołowie, a nie przestrzegaliście go.
Ukamienowanie Szczepana
54 A słuchając tego, wpadli we wściekłość i zgrzytali na niego zębami.
55 On zaś, będąc pełen Ducha Świętego, utkwiwszy wzrok w niebo, ujrzał chwałę Bożą i Jezusa stojącego po prawicy Bożej
56 I rzekł: Oto widzę niebiosa otwarte i Syna Człowieczego stojącego po prawicy Bożej.
57 Oni zaś podnieśli wielki krzyk, zatkali uszy swoje i razem rzucili się na niego.
58 A wypchnąwszy go poza miasto, kamienowali. Świadkowie zaś złożyli szaty swoje u stóp młodzieńca, zwanego Saulem.
59 I kamienowali Szczepana, który się modlił tymi słowy: Panie Jezu, przyjmij ducha mego.
60 A padłszy na kolana, zawołał donośnym głosem: Panie, nie policz im grzechu, tego. A gdy to powiedział, skonał.