The Lord Sees Everything
1 A kind answer
soothes angry feelings,
but harsh words
stir them up.
2 Words of wisdom
come from the wise,
but fools speak foolishness.
3 The Lord sees everything,
whether good or bad.
4 Kind words are good medicine,
but deceitful words
can really hurt.
5 Don't be a fool
and disobey your parents.
Be smart! Accept correction.
6 Good people become wealthy,
but those who are evil
will lose what they have.
7 Words of wisdom
make good sense;
the thoughts of a fool
make no sense at all.
8 The Lord is disgusted
by gifts from the wicked,
but it makes him happy
when his people pray.
9 The Lord is disgusted
with all who do wrong,
but he loves everyone
who does right.
10 If you turn from the right way,
you will be punished;
if you refuse correction,
you will die.
11 If the Lord can see everything
in the world of the dead,
he can see in our hearts.
12 Those who sneer at others
don't like to be corrected,
and they won't ask help
from someone with sense.
13 Happiness makes you smile;
sorrow can crush you.
14 Anyone with good sense
is eager to learn more,
but fools are hungry
for foolishness.
15 The poor have a hard life,
but being content is as good
as an endless feast.
16 It's better to obey the Lord
and have only a little,
than to be very rich
and terribly anxious.
17 A simple meal with love
is better than a feast
where there is hatred.
18 Losing your temper
causes a lot of trouble,
but staying calm
settles arguments.
19 A lazy person refuses
to clear a thorny path,
but everyone who does right
walks on a smooth road.
20 Children with good sense
make their parents happy,
but foolish children
despise them.
21 Stupidity brings happiness
to senseless fools,
but everyone with good sense
follows the straight path.
22 Without good advice
everything goes wrong—
it takes careful planning
for things to go right.
23 Giving the right answer
at the right time
makes everyone happy.
24 All who are wise follow a road
that leads upward to life
and away from death.
25 The Lord destroys the homes
of those who are proud,
but he protects the property
of widows.
26 The Lord hates evil thoughts,
but kind words please him.
27 Being greedy causes trouble
for your family,
but you protect yourself
by refusing bribes.
28 Good people think
before they answer,
but the wicked speak evil
without ever thinking.
29 The Lord never even hears
the prayers of the wicked,
but he answers the prayers
of all who obey him.
30 A friendly smile
makes you happy,
and good news
makes you feel strong.
31 Healthy correction is good,
and if you accept it,
you will be wise.
32 You hurt only yourself
by rejecting instruction,
but it makes good sense
to accept it.
33 Showing respect to the Lord
will make you wise,
and being humble
will bring honor to you.
1 Łagodna odpowiedź uśmierza wściekłość,
ostre słowo wywołuje gniew.
2 Język mądrych pogłębia wiedzę,
z ust głupców wypływa głupota.
3 Oczy Pana widzą wszystko,
przyglądają się złym i dobrym.
4 Uzdrawiający język jest drzewem życia,
przewrotny niszczy ducha.
5 Głupiec gardzi karceniem ojca,
roztropny przyjmuje jego napomnienie
.
6 Dom sprawiedliwego obfituje w dobra,
zyski niegodziwego sprawiają kłopot
.
7 Wargi mądrych rozpowszechniają wiedzę
– inaczej niż umysł głupców.
8 Ofiara niegodziwych jest wstrętna dla Pana,
modlitwa prawych jest Mu miła.
9 Droga niegodziwego jest wstrętna dla Pana,
On kocha tego, kto postępuje sprawiedliwie.
10 Karność jest dotkliwa dla tego, kto schodzi z drogi,
kto nienawidzi napomnienia – umrze.
11 Szeol i Zagłada znajdują się przed Panem,
tym bardziej serca ludzi.
12 Szyderca nie lubi, gdy się go upomina,
do mądrych nie chodzi.
13 Radosne serce rozpogadza twarz,
gdy serce cierpi, duch jest przygnębiony.
14 Serce rozumnego poszukuje wiedzy,
usta głupców karmią się głupotą.
15 Dla uciskanego każdy dzień jest ciężki,
zadowolone serce ma nieustanną ucztę.
16 Lepiej mieć niewiele, bojąc się Pana,
niż wielki skarb i niepokój.
17 Lepszy jest posiłek z jarzyn, tam gdzie miłość,
niż tłusty wół, gdzie nienawiść.
18 Człowiek porywczy wszczyna kłótnię,
cierpliwy łagodzi spór.
19 Droga leniwego jest jak żywopłot z cierni,
ścieżka prawych jest równa.
20 Mądry syn sprawia radość ojcu,
człowiek głupi gardzi swoją matką.
21 Głupota jest radością dla pozbawionego rozumu,
człowiek roztropny chodzi drogą prostą.
22 Plany upadają, gdy brak rady,
gdy wielu doradców, to się powiodą.
23 Radość sprawia człowiekowi jego odpowiedź
– jak dobre jest słowo we właściwym czasie!
24 Droga życia, która wiedzie ku górze, jest dla roztropnego,
by uniknął Szeolu, który jest w dole.
25 Pan zniszczy dom pyszałków,
umocni posiadłość wdowy
.
26 Zamysły złego są wstrętne dla Pana,
słowa niewinnych – przyjemnością.
27 Żądny zysku ściąga na swój dom nieszczęście,
kto nienawidzi przekupstwa
, będzie żył.
28 Serce sprawiedliwego rozważa odpowiedź,
z ust niegodziwych wylewa się zło.
29 Pan jest daleki od niegodziwych,
modlitwę sprawiedliwych wysłuchuje.
30 Jasne spojrzenie rozwesela serce,
dobra wiadomość wzmacnia kości.
31 Ucho, które słucha napomnień życiowych,
pozostaje pośród mądrych.
32 Kto odrzuca karcenie, gardzi samym sobą,
kto słucha napomnień, nabywa rozumu.
33 Bojaźń Pana jest szkołą mądrości
,
pokora poprzedza chwałę.