How Proverbs Can Be Used
1
These are the proverbs
of King Solomon of Israel,
the son of David.
2 Proverbs will teach you
wisdom and self-control
and how to understand
sayings with deep meanings.
3 You will learn what is right
and honest and fair.
4 From these, an ordinary person
can learn to be smart,
and young people can gain
knowledge and good sense.
5 If you are already wise,
you will become even wiser.
And if you are smart,
you will learn to understand
6 proverbs and sayings,
as well as words of wisdom,
and all kinds of riddles.
7
Respect and obey the Lord!
This is the beginning
of knowledge.
Only a fool rejects wisdom
and good advice.
Warnings against Bad Friends
8 My child, obey the teachings
of your parents,
9 and wear their teachings
as you would a pretty hat
or a lovely necklace.
10 Don't be tempted by sinners
or listen 11 when they say,
“Come on! Let's gang up
and kill somebody,
just for the fun of it!
12 They're well and healthy now,
but we'll finish them off
once and for all.
13 We'll take their valuables
and fill our homes
with stolen goods.
14 If you join our gang,
you'll get your share.”
15 Don't follow anyone like that
or do what they do.
16 They are in a big hurry
to commit some crime,
perhaps even murder.
17 They are like a bird
that sees the bait,
but ignores the trap.
18 They gang up to murder someone,
but they are the victims.
19 The wealth you get from crime
robs you of your life.
Wisdom Speaks
20
Wisdom
shouts in the streets
wherever crowds gather.
21 She shouts in the marketplaces
and near the city gates
as she says to the people,
22 “How much longer
will you enjoy
being stupid fools?
Won't you ever stop sneering
and laughing at knowledge?
23 Listen as I correct you
and tell you what I think.
24 You completely ignored me
and refused to listen;
25 you rejected my advice
and paid no attention
when I warned you.
26 “So when you are struck
by some terrible disaster,
27 or when trouble and distress
surround you like a whirlwind,
I will laugh and make fun.
28 You will ask for my help,
but I won't listen;
you will search,
but you won't find me.
29 No, you would not learn,
and you refused
to respect the Lord.
30 You rejected my advice
and paid no attention
when I warned you.
31 “Now you will eat the fruit
of what you have done,
until you are stuffed full
with your own schemes.
32 Sin and self-satisfaction
bring destruction and death
to stupid fools.
33 But if you listen to me,
you will be safe and secure
without fear of disaster.”
POCHWAŁA MĄDROŚCI
Wstęp
1 Przysłowia Salomona,
syna Dawida, króla Izraela:
2 dla poznania mądrości i karności,
dla zrozumienia słów rozsądnych;
3 dla przyjęcia wskazań o rozważnym postępowaniu,
sprawiedliwości, prawości i uczciwości;
4 dla nauczenia bezmyślnych ludzi roztropności,
dania młodym wiedzy i rady.
5 Mądry będzie słuchał i pogłębiał wiedzę,
roztropny przyjmie dobre rady,
6 by zrozumieć przysłowia i przenośnie,
wypowiedzi mędrców i ich zagadki.
7 Bojaźń Pana
jest początkiem wiedzy,
tylko głupcy gardzą mądrością i karnością.
Unikaj złego towarzystwa
8 Słuchaj, mój synu, karcenia swego ojca,
nie porzucaj wskazań swojej matki!
9 Są one bowiem jak wspaniały wieniec dla twojej głowy,
jak korale dla szyi.
10 Mój synu, jeśli będą cię zwodzić grzesznicy,
nie ulegaj im.
11 Jeśli powiedzą: Chodź z nami,
zaczajmy się dla rozlewu krwi,
zastawmy bez powodu zasadzkę na niewinnego;
12 pochłońmy ich jak Szeol
żywych,
całkowicie – jak tych, którzy zstępują do grobu.
13 Znajdziemy wszelkie kosztowności,
wypełnimy nasze domy łupami.
14 Przyłącz się do nas,
będziemy mieli jedną sakiewkę.
15 Mój synu, nie wyruszaj w drogę z nimi,
trzymaj się z daleka od ich ścieżki,
16 bo ich stopy biegną do zła
i spieszą do rozlewu krwi.
17 Daremnie jednak są zakładane sieci
w miejscu widocznym dla ptaków.
18 Oni przecież czyhają na swoją krew,
zastawiają zasadzkę na swoje życie.
19 Taki jest los każdego, kto bogaci się przemocą,
odbiera ona życie temu, kim zawładnie.
Wołanie Mądrości
20 Mądrość głośno woła
na ulicy,
na placach podnosi swój głos.
21 Wykrzykuje na hałaśliwych ulicach,
w bramach miasta
wygłasza swoje mowy:
22 Jak długo wy, bezmyślni, będziecie kochać bezmyślność,
szydercy
lubować się w szyderstwie,
a głupcy nienawidzić wiedzy?
23 Powróćcie do moich napomnień,
a wyleję na was mego ducha,
dam wam poznać moje słowa.
24 Ponieważ wołałam, a nie chcieliście słuchać,
wyciągałam rękę, a nikt nie zwracał uwagi,
25 odrzuciliście nawet wszystkie moje rady
i nie chcieliście moich napomnień
,
26 więc i ja będę się śmiać z waszego nieszczęścia,
będę drwić, gdy ogarnie was przerażenie;
27 gdy ogarnie was przerażenie niczym wicher,
dopadnie nieszczęście niczym huragan;
gdy przyjdą na was trudności i ucisk.
28 Wtedy będą mnie wzywać, lecz nie odpowiem
,
będą mnie szukać, ale nie znajdą.
29 Znienawidzili bowiem wiedzę,
nie wybrali bojaźni Pana.
30 Nie chcieli mojej rady,
pogardzili każdym moim napomnieniem.
31 Spożyją więc owoc swego postępowania,
nasycą się swoimi zamysłami,
32 bo zabije ich odstępstwo bezmyślnych
i zniszczy beztroska głupich.
33 Kto jednak mnie słucha, będzie bezpieczny
i wolny od strachu przed złem.